Дистрибуција на природен азбест во регионот Бајгора и негова проценка на ризикот во животната средина

Оваа студија ја истражува појавата, минералошките карактеристики и просторната дистрибуција на природен азбест (NOA) во регионот Бајгора, Митровица, Република Косово. Природниот азбест најчесто се поврзува со ултрамафичните карпи и претставува значителна еколошка опасност во областите погодени од процесите на серпентинизација. Регионот Бајгора во северно Косово се карактеризира со екстензивни офиолитски формации кои припаѓаат на Вардарската зона, каде што серпентинизираните ултрамафични карпи се домаќини на влакнести серпентински минерали од еколошка загриженост.

Овие геолошки услови ја прават областа особено важна за идентификување и оценување на потенцијалот на опасност поврзан со NOA. Оваа студија се фокусира на минералошката карактеризација и просторната дистрибуција на литологиите со NOA во областа Бајгора, со примарна цел да се идентификуваат зоните со зголемен потенцијал на опасност. Вкупно дваесет репрезентативни примероци од карпи беа систематски собрани низ различни литолошки единици и структурни поставки. Примероците беа анализирани со помош на дифракција на прав со рендген (XRPD) за идентификација на минералната фаза, скенирачка електронска микроскопија заедно со енергетско-дисперзивна спектроскопија (SEM-EDS) за микроструктурна и хемиска карактеризација и петрографска анализа преку тенки делови за да се идентификуваат текстуралните карактеристики и минералните односи поврзани со процесите на серпентинизација. Податоците од теренот беа интегрирани со геореференцирани информации, а моделите за просторна дистрибуција беа развиени во рамките на Географскиот информациски систем (ArcMap 10.7 и софтверот Surfer) користејќи техники на геостатистичка интерполација. Резултатите покажуваат дека проучуваната литологија е претежно составена од минерали од серпентинска група, вклучително лизардит и антигорит, додека хризотилот, главниот азбестиформен минерал од еколошки интерес, се јавува во просторно ограничени зони. Појавата и дистрибуцијата на хризотил се силно контролирани од литолошки контакти, деформациони зони и тектонски структури. Просторното моделирање ги нагласува локализираните зони со зголемен потенцијал за опасност, како одраз на хетерогената и структурно контролирана природа на дистрибуцијата на NOA во ултрамафични терени. Интегрираната минералошка и просторна база на податоци презентирана во оваа студија обезбедува стабилна основа за проценка на опасностите по животната средина, поддржувајќи ја идентификацијата на приоритетните области за понатамошни детални испитувања и управување со животната средина.